Ik ben hoogsensitief: tot tell or not to tell?

Ken je dat, van die situaties waarin je gevoeligheid en behoefte aan rust ter sprake komt? Wanneer je bijvoorbeeld op een etentje bent na een werkdag, en je eigenlijknaar huis wil? Door je hoofd flitsen een hoop gedachten: Moet ik nu zeggen dat ik eigenlijk wil gaan slapen? Hoe maak ik duidelijk dat ik dat echt nodig heb? Kan ik hier zeggen dat ik een HSP ben? Gaan ze dat begrijpen of me scheef bekijken? Wij zetten voor jou op een rijtje hoe je voor jezelf de beslissing kan maken.

Wel of niet zeggen?

Hoe zeg je dat je hoogsensitief bent? Wat zeg je dan? Waarom zou je wel of niet zeggen dat je hoogsensitief bent? Misschien wil je niet dat iedereen het weet. Wie weet wens je dat je het zelf ook niet wist. Stel jezelf de vraag: Waarom wil je het verbergen? Wil je het voor iedereen verbergen of enkel voor bepaalde mensen en waarom?

Het is een afweging die we allemaal maken. Als je het wel zegt dan kunnen anderen er rekening mee houden, kunnen ze begrip- en respectvol zijn. Daarnaast verklaart het je keuzes of gedrag, het versterkt misschien wel jullie band en zorgt ervoor dat je het zelf een plaats kan geven. Ten slotte leer je jezelf beter kennen en aanvaarden en kom je in contact met andere personen, je zorgt ervoor dat het onderwerp bespreekbaar wordt en je maakt anderen bewust dat ze zelf misschien ook iemand kennen in hun (nabije) omgeving die hoogsensitief is.

Maar het kan er ook voor zorgen dat anderen vinden dat we overdrijven. Wie weet gebruiken ze het tegen ons en nemen ze ons niet (meer) serieus. Ze schuiven alles af op je hoogsensitiviteit. Dat zijn mensen die geen respect tonen: ze staan er niet voor open, ze maken het belachelijk en soms ontkennen ze zelfs dat het bestaat.

Belangrijk om rekening mee te houden bij het maken van je keuze is het volgende: als je het niet zegt, dan kan en mag je niet verwachten dat anderen er rekening mee kunnen houden. 

Tegen wie zeg je het?

Sommigen vinden het makkelijker te delen met bekende personen zoals familie, vrienden, kennissen, collega's ... Terwijl anderen het, vreemd genoeg, makkelijker vertellen tegen een onbekende. Het feit dat je het makkelijker zegt tegen die onbekende, heeft mogelijk te maken met het onbeschreven blad. Die ander kent jouw verhaal en achtergrond (nog) niet, is meer open-minded en minder bevooroordeeld.

Uiteindelijk is het aan jou om aan te voelen en in te schatten of het voor jou een meerwaarde is om het te zeggen. Steek je voelsprieten uit en tast af of de ander openstaat voor jouw verhaal. Als dat te veel energie vraagt, of je voelt aan dat anderen het niet gaan respecteren, is het dan wel de moeite om je open te stellen?

Respect versus begrip

Een belangrijk onderscheid dat we hier graag aanhalen, is respect versus begrip. Men kan immers toch respect (proberen) opbrengen voor iets dat men niet begrijpt. Dan zeg je: ‘Ik vraag dat je het respecteert, niet dat je het begrijpt.’ Respect gaat immers verder dan begrip!

Bijna altijd krijg je begrip van andere HSP’s. Maar respect zou je moeten krijgen van iedereen, ook van gewoon sensitieve mensen. Respect gaat namelijk breder dan enkel het HSPaspect: je kan jouw ervaringen of verhaal delen zonder de term ‘hoogsensitiviteit’ specifiek te vermelden (bv. ‘ik ben iemand die voldoende slaap nodig heeft en ga tijdig naar bed’). Als daar geen respect voor opgebracht wordt, heeft het wellicht weinig of geen zin om de term ‘HSP’ erbij te betrekken.

Want als je geen respect krijgt door concrete zaken te delen, krijg je wellicht ook moeilijk respect over je “label”. Waar je zeker geen nood aan hebt, is medelijden! De term hoogsensitiviteit dient daar zeker niet voor.

Vooroordelen rond hoogsensitiviteit

Eén van de redenen om niet te spreken over de term ’hoogsensitief’, zijn de mogelijke vooroordelen van mensen. Er is de negatieve bijklank van hooggevoelig, overgevoelig, té gevoe-lig, snel huilen, snel pijn hebben … Gevolgen van vooroordelen zijn altijd slecht voor degenen op wie ze gericht zijn—en nog slechter voor degenen die door meer dan één vooroordeel getroffen worden. Het gevaar bestaat dat je het zelf begint te geloven. Je voelt je onzeker, begint te twijfelen, je zelfvertrouwen daalt, je voelt je niet goed genoeg … Je sluit je af en zegt er misschien niets meer over, je verbergt het. Niet alleen voor anderen, soms ook voor jezelf (soort van beschermingsmechanisme).

Hoe buig je dit om? Wees solidair, praat erover met mensen die je wel vertrouwt, verbind je met andere HSP’s, zoek professionele hulp … Je bent meer dan je gevoeligheid of hoogsensitiviteit alleen, maar het gevaar bestaat dat je je ermee vereenzelvigt. Dat is zeker het geval in de eerste maanden na je ontdekking van je  hoogsensitief-zijn.

HSP is geen ziektelabel!

Ziekte wordt soms makkelijker en sneller (h)erkend dan hoogsensitiviteit als persoonlijkheidskenmerk. Hoogsensitiviteit is echter geen medisch label, en daarom vaak moeilijk te herkennen door de omgeving. Het wordt ook vaak verward met ASS, ADHD … Deze laatste zijn meer bekend omdat ze stoornissen zijn.

Sensitiviteitsfobie volgens Elaine Aron

Auteur en grondlegger van de term hoogsensitiviteit Elaine Aron spreekt over ‘sensitiviteitsfobie’. Ze zegt: ‘Een andere manier om over sensitiviteitsfobie na te denken is het te behandelen als een complex. Enkele voorbeelden zijn complexen over moeder, vader, geld, voedsel, autoriteit, onafhankelijkheid versus afhankelijkheid. Een complex predisponeert ons om op een bepaalde, minder objectieve manier te denken wanneer het geactiveerd wordt. Voor HSP's met een complexe overgevoeligheid, is er de angst over anders zijn en erom afgewezen worden.’ 

Hoe en wat zeggen?

Je kent nu de voor- en nadelen van het wel of niet vertellen. Stel dat je ervoor kiest om het wel zeggen, hoe pak je dat dan concreet aan? Het sleutelwoord hier is: communiceren. Enerzijds gaat het om leren communiceren, want HSP’s denken niet op dezelfde manier als niet-HSP’s. HSP’s hebben een eigen informatieverwerkingssysteem en een eigen logica. 

Anderzijds gaat het over communiceren vanuit je eigen ervaring. Leg uit hoe jij iets ervaart of voelt. Doe dat vanuit de ik-vorm. Je kan bijvoorbeeld vertellen wanneer jij je buitengesloten voelt, hoe jouw hersenen werken, dat dat voor iedereen anders is (ook tussen verschillende HSP’s) … Maar geef ook praktische voorbeelden en tips over hoe anderen jou kunnen helpen. Bijvoorbeeld door jou meer tijd te geven, jou te laten kiezen waar jullie gaan zitten op café, dat ze het niet persoonlijk moeten nemen als je eens een afspraak afzegt …

Heb je het gevoel dat je mensen moet overtuigen? Dan kan dat voor mensen een averechts effect hebben. In dat geval is het beter om subtiel wat informatie te delen over hoogsensitiviteit. Door een boek in het zicht te leggen of een artikel erover door te sturen. Ook mensen die oprecht geïnteresseerd zijn in het thema, kan je doorverwijzen naar degelijke bronnen (boeken, website van HSP Vlaanderen, artikels …) zodat ze juiste en betrouwbare informatie over hoogsensitiviteit lezen.

Omgaan met onbegrip

Wat als je het wel zegt, maar je botst tegen onbegrip of een negatieve reactie? Als het een onbekend iemand is, maakt het niet veel uit. Het kwetst je waarschijnlijk wel, maar het heeft weinig zin om er nog energie in te steken. Ervaar je dit echter bij een bekend iemand? Keer dan terug naar het verschil tussen begrip en respect (zie eerder). Koppel terug naar concrete zaken (bijvoorbeeld: ik ga vroeger naar bed, want ik heb veel slaap nodig).Laat de term ‘hoogsensitiviteit’ los en benoem deze niet (meer).

Vaak is het nodig om jezelf te beschermen. Je trekt een soort muur op: deze persoon wil of kan het niet snappen, dus ik steek er geen energie meer in. Je hoeft er niet altijd te veel woorden aan vuilmaken (leg bijvoorbeeld niet uit dat je hersenen anders werken of dat het jou te druk is, maar zeg gewoon dat je een luchtje gaat scheppen). Je hoeft jezelf niet constant te verantwoorden. Benoem enkel het hoogstnoodzakelijke en laat de rest voor wat het is.

Durf ook je grenzen aangeven (bijvoorbeeld: NU ga ik naar huis). Door sociale verwachtingen in onze maatschappij verwachten mensen vaak dat je bijvoorbeeld lang blijft op een feest. Maar wat gaan ze doen als jij toch naar huis gaat? Ze gaan of kunnen jou niet tegenhouden. Mensen mogen denken dat je saai bent of dat je een ‘seut’ bent. Jij weet beter, nietwaar? 

Ten slotte kan humor handig zijn. Een voorbeeld: ‘Wil je graag dat ik morgen nog iets waard ben?’ Door humor te gebruiken, maak je alles ook wat lichter en luchtiger. Niet alleen voor jezelf,maar ook voor anderen.

Slot

Het is niet gemakkelijk om erover te praten. Het maakt veel los. Hoogsensitiviteit bevindt zich in een

grijze zone. Maar heeft ook heel veel mooie eigenschappen. We genieten van diepgaande gesprekken en échte verbinding. Net dat kan het waardevol maken om er net wel over te praten met mensen bij wie we ons veilig en gerespecteerd voelen.

Uit de Cocon van juni 2022